همه می¬خوابند و تا زمانی که مشکلی پیش نیامده باشد، به خوابیدن، زیاد فکر نمی کنند. ایجاد مشکل در خواب، ممکن است تأثیرات بسیار بیشتری از قدری خستگی صبحگاهی داشته باشد. این مطلب نقش جالب توجه و رو به رشد دندانپزشک را با توجه به تنفس در خواب مختل (SBD](sleep breathing disorders] بررسی می¬کند، که عبارت است از کمک به بیماران برای این که بتوانند تنفس، خواب و نهایتاً عملکرد بهتری
در طول روز داشته باشند.

خرناس [خر و پف] و آپنه (آپنه به معنای وقفه¬ تنفسی است) نمونه¬هایی از مسائلی هستند که طیفی از ساده تا خطرناک را نشان می دهند. خرناس بی¬خطر یا ساده بدون اختلال در خواب و آپنه¬ی تنفس hنسدادی (Obstructive Sleep Apnea) همراه با خواب آلودگی مفرط روزانه¬ و تبعات فیزیولوژیکی خفگی بازگشت کننده (recurrent asphyxia) را شامل می¬شوند. طی سالها، ادعاهای مورد تردید بسیاری در مورد روش¬های درمانی خرناس وجود داشته¬ است. اما، اکنون دانش ما در این زمینه بسیار بیشتر شده، و می¬توان اقدامات زیادی را برای کنترل OSA و تبعات آن انجام داد، مانند تهیه¬ی ابزارآلات دهانی برای کنترل
OSA. به این ترتیب نقشی کلیدی برای دندانپزشکانی که به خوبی آموزش¬دیده¬اند در حال شکل¬گیری است

آپنه¬ی خواب ممکن است به دلیل نقص هدایتگر مرکزی(central drive) در تنفس صورت بگیرد.

خواب، تنفس، و آپنه

دانشی مقدماتی راجع به فیزیولوژی خواب، چرخه¬های خواب نرمال، و انواع اختلالات خواب به دندانپزشک این امکان را خواهد داد تا رابطه مؤثری را با بیماران و پزشکان آنها برقرار کند.
خواب به صورت کلاسیک به عنوان عدم هشیاری چرخه¬ای، موقتی، و فیزیولوژیک تعریف می¬شود که با محرکهای مناسب به راحتی، فوراً و کاملاً برمیگردد. به نظر می¬رسد که عدم توانایی در تنفس به عنوان یک محرک
مناسب [برای بیداری] به حساب می¬آید؛ اما افرادی که تحت تأثیر قرار گرفته¬اند [و عادت کرده¬اند] به ندرت از وجود مشکل آگاه می¬شوند.

خرناس یک صدای مرتعش است که توسط انتهای آزاد زبان، فارینکس، و کام نرم ایجاد می¬شود. شل شدگی بیشتر ماهیچه یا تنگ شدن راه تنفسی نه تنها صدای خرناس بلندتری ایجاد می¬کند بلکه عمل دم را سخت تر می¬کند. تنگ شدگی بیشتر ممکن است سبب گرفتگی کامل راه تنفسی شود. این انسداد تحت عنوان رویداد آپنه¬ای شناخته می¬شود.

در اینجا وضعیتی ایجاد می¬شود که در آن تلاش بیشتر برای تنفس یا عدم اشباع اکسیژن که ممکن است با رویداد آپنه¬ای همراه باشد، این موضوع توسط مغزی که خواب است حس می¬شود، و برانگیختگی ناپایداری
رخ خواهد داد. این بیداری کوتاهی است برای این است که فرد نفس بکشد و دوباره به خواب باز می گردد.این بیدار شدگی ها به فرو رفتن در خواب نیروبخش تر و عمیق تر منجر می شود. صرف نظر از شکایتها راجع به صدای خرناس، این برانگیختگی های مکرر اکثراً بدون این که فرد آگاه باشد، گاهی صدها بار در شب، رخ می دهد.

هر رویداد آپنه ممکن است از چند ثانیه تا حدود 2 دقیقه طول بکشد. فرو رفتن به خواب عمیقتر و مراحل کندتر و نیروبخش¬تر خواب با وقفه روبرو می¬شود، چرا که فرد هر از گاهی بیدار شده است تا راه تنفسی خود را باز کند. خواب به چندین بخش کوچکتر تقسیم می شود، و خواب آلودگی که طی روز بعدی ایجاد می شود و به نام hypersomnolence شناخته می شود خطر تصادفات و حوادث را برای فرد در خانه، در محل کار، و در جاده افزایش می دهد.

OSA تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی فرد دارد. اگر درمان نشده و رها شود، تبعات عصب شناختی و فیزیولوژیکی دارد نظیر حالت ناخوشی و تلفات بیشتر، و عملکرد ناقص سیستم قلبی عروقی و متابولیک خصوصاً
برای مردان.


پروفسور کولین سولیوان ابداع کننده¬ی روش درمانی نقطه¬ی اتکا (یعنی روش فشار مثبت راه تنفسی (PAP)) برای آپنه خواب بود. او همچنین یکی از هدایتگران اصلی و مشهور در عرصه جهانی این ایده بود که دندانپزشکان به عنوان جزئی از یک گروه چندرشته¬ای هستند که نقش مهمی در چهار حوزه زیر ایفا می¬کنند:

1. استفاده از ابزازآلات دهانی برای درمان بزرگسالان، ابزاری که برای کنترل OSA مناسب باشند تا پیشروی بیماری را کند کنند.

2. شناسایی بیمارانی که در وضعیت پرخطر هستند (هم کودکان و هم بزرگسالان) از طریق معاینه¬ی منظم راه های تنفسی آنها.

3. درمان کودکان دارای رشد سریع فکی و اجتناب از درمان¬های ارتودنسی آسیب رسان.

4. نیازسنجی استئوتومی در فک بالا در میان جوانانی که به اصلاح فکی-صورتی احتیاج دارند.

پس دندانپزشک با تشخیص به موقع sign های دهانی می تواند به تشخیص به موقع OSA کمک کند و به دنبال ان از مشکلات سیستمیکی که ممکن است بیمار در اینده به دلیل OSA به ان مبتلا شود جلوگیری کند از
جمله این مشکلات سیستمیک : مشکلات قلبی ،مشکلات اندوکرین و... است.


با تشکر ویژه از دکتر پریسا درودگر